Contact
Foto's
Educatie
Doelgroep
Vertellingen
Over Kadapalabra
Straattheater
Programma's
Downloads
Homepage

Oorsprong

Het was in de tijd dat de gesproken taal nog niet bestond. Mededelingen waren een kruising tussen gegrom en gebarentaal. Het leven was eenvoudig en veel viel er niet te bespreken. Daar kwam verandering in toen een jonge vader de geboorte van zijn dochter meemaakte. Om zijn blijdschap en verwondering uit te drukken kwam hij niet toe met gegrom en gebaren. Aan zijn lippen ontsprong deze lang gerekte kreet: Kadapalabra! Daarna bestonden de gesprekken opnieuw uit gegrom en gebarentaal. Alleen voor uitzonderlijke situaties van verwondering werd het magische woord met veel eerbied uitgesproken. Kadapalabra. Kinderen keken met grote blinkende ogen toe, vol verwachting. De ouderlingen glimlachten zwijgend.Een intens gelukzalig gevoel verspreidde zich over iedereen die het woord gehoord had. Toen de mensen later talen ontwikkelden, werd het magische woord meestal vergeten of slecht vertaald. In onze taal benadert abrakadabra nog het best de oorspronkelijke betekenis. Maar de magie van deze goedkope goochelspreuk heeft veel van zijn krachten verloren.

Bedoeling

Kadapalabra wil aan de hand van taal verwondering scheppen.
Taal is iets vreemds. Het is die code waarin mensen proberen met elkaar in contact te komen. Gelukkig zijn er veel aspecten aan taal om de veelheid van kennis en emoties mee te delen. Maar de sleutel om verwondering met taal te scheppen is nog niet ontrafeld. Kadapalabra doet alvast een poging.

Die verwondering kan zuiver op zich staan. Dat is altijd goed. Het raakt de ziel. Verwondering zorgt dat mensen, groot en klein, gevoelig blijven voor het mooie en goede in het leven. Kadapalabra wil een heel klein medicijn zijn voor de verzoeting van de maatschappij. Het werkt niet altijd, niet overal en niet bij iedereen. Maar als het werkt, is het wonderlijk.

Die verwondering kan ook gebruikt worden als poort voor educatie. Vanuit een verhaal uit de wereld -met grote en kleine kanten- kan men proberen om een poort te openen. En als de poort open staat, kunnen met groot gemak kennis en vaardigheden worden binnen gereden. Misschien is Kadapalabra wel de toverspreuk om de poort open te krijgen.

Inleiding

Kadapalabra wil in de eerste plaats verwondering scheppen. In straattheater en vertellingen blijft het daarbij. Met een aantal programma’s probeert Kadapalabra die verwondering te gebruiken om “het grote verhaal” van duurzame ontwikkeling te brengen. In deze tekst wordt aangeven waar inspiratie gehaald werd. Door een beetje meer achtergrond te geven, wordt iets diepgaander het hoe en waarom van Kadapalabra toegelicht en wordt weergegeven hoe die verwondering en duurzame ontwikkeling kunnen samengaan in één programma.

Meer ...

Inleiding

Twee boeken over duurzame ontwikkeling vormen een belangrijkste inhoudelijke bron: “Ik wil niet sterven aan globalisering, over leven in de XXIste eeuw”, door Dirk Barrez en “Terra Incognita” van Peter Tom Jones en Roger Jacobs. De combinatie van die 2 boeken geeft een heldere kijk in het kluwen van economie, maatschappij, ecologie, globalisering en duurzame ontwikkeling. Een heldere kijk zorgt voor een helder verhaal. Bovendien geven beide boeken een goed overzicht van de ideeën die aan de grondslag van de programma’s over duurzame ontwikkeling liggen. Je kan het boek van Dirk Barrez bestellen of gratis downloaden op de website van de stichting global society op www.ikwilniet.org, het boek van Peter Tom Jones en Roger Jacobs kan je via die website trouwens ook bestellen.

Aan de hand van een aantal fragmenten uit het boek van Dirk Barrez wordt even stilgestaan bij de onderliggende ideeën van de programma’s over duurzame ontwikkeling.

Over vertellen en economie

Aan de rand van het uitgestrekte woud woont een grote familie. Gemiddeld één uur per dag hebben ze werk op hun vruchtbare velden, plukken ze de rijkdommen van het bos, jagen of vissen ze wat. Dat vinden ze genoeg, honger hebben ze niet. En dan is er nog wat tijd nodig voor huishoudelijke bezigheden, soms enkele dagen om een woning te bouwen. De rest van de tijd komen ze wel door, zonder problemen.

Meer ...

Over vertellen en economie

In de voorstad woont een koppel met twee kinderen. Allebei hebben ze werk dat hen van ’s ochtends tot ’s avonds naar de stad wenkt, tien tot soms twaalf uur per dag, elke dag van de week. Ze rijden ieder met hun wagen, naar het werk, naar de school, naar de crèche, naar de supermarkt. Thuis is er van alles, van een volledig ingerichte keuken tot een Internetaansluiting. Ook het appartement is van hun, maar ze hebben grond gekocht buiten de stad om er een luxueus, vrijstaand huis op te bouwen. Daarvoor zullen ze hun aandelenportefeuille flink moeten aanspreken.
De zomerreis en de jaarlijkse skivakantie, daar willen ze niet vanaf, om toch wat op adem te komen
.

Meer ...

Over vertellen en economie

Dit is de inleiding van het hoofdstuk economie. Als wereldreiziger kwam Jan die grote familie aan de rand van het woud tegen en hij ként ook dat koppel uit de voorstad. Misschien is het wel een goed idee om aan de kinderen van de voorstad te vertellen over die grote familie aan de rand van het woud. Misschien vinden ze het economisch model “genoeg” wel interessanter dan het model “nooit genoeg” van hun ouders.

In Terra Incognita wordt heel het huidige economische groeimodel grondig doorgelicht. De centrale vraag blijft: Hoe kan een economie continu blijven groeien in een eindige wereld? Nochtans zijn groei en een positieve interestvoeten de basis van het huidige kapitalistische wereldbestel. Zowel die groeiobsessie als die positieve interestvoeten blijken echter voor de duurzame ontwikkeling van de aarde heel wat perverse nevenwerkingen te hebben. Misschien is dat allemaal wel wat moeilijk, maar een inleiding tot wereldeconomie kan nooit kwaad.

Over ecologische voetafdruk

Sinds de mens het vuur ontdekte, heeft zij niet opgehouden dat te laten branden. Eerst gebruikt zij het hout – halve en hele bossen heeft de mens opgestookt.

Wanneer hout de menselijke energiehonger onvoldoende kan stillen, stort zij zich ook op steenkool en wat later op olie en gas. In de twintigste eeuw explodeert het verbruik in de industriële landen, tot wel honderd keer meer dan wat op het Afrikaanse of Zuid-Aziatische platteland wordt verstookt. …

Het wereldinkomen, dat wat alle ruim zes miljard bewoners van de aarde samen verdienen, wordt geschat op een slordige dertigduizend miljard euro, gemiddeld circa vijfduizend euro per persoon per jaar. Zoveel kunnen we dus uitgeven aan
goederen en diensten. Wanneer dat inkomen redelijk evenwichtig verspreid zou zijn, heeft elke wereldburger genoeg om van te leven. Zij zou degelijk kunnen eten en drinken en zich goede kledij kunnen veroorloven. Ook geld voor onderwijs, basisgezondheidszorg en minimale behuizing zou geen probleem mogen vormen.
Zelfs aan andere uitgaven zou gedacht mogen worden.

Meer ...

Over ecologische voetafdruk

In 1850 zorgden dieren voor ongeveer viervijfde van alle energie. Nooit tevoren telde Europa zoveel paarden als in 1900. Vandaag hebben we tractoren, vrachtwagens, treinen, trams en bussen, toen deden de paarden het zware werk op het veld, in het goederenverkeer en in het personenvervoer. Er is wel eens omgerekend hoe hoog de rekening zou oplopen indien onze
elektriciteit door mensen geproduceerd zou worden. Even raden mag… schrikken doet u altijd. Uw elektriciteitsrekening zou bijvoorbeeld geen vijfhonderd euro bedragen maar… een half miljoen.

Moderne rijstproductie verbruikt tachtig maal meer energie dan traditionele rijstproductie. Een ’s winters onder glas geteelde tomaat kost een halve kubieke meter aardgas; zulke kastomaten vreten bijna twintig keer zoveel energie als tomaten uit volle grond.

Meer ...

Over ecologische voetafdruk

Dirk Barrez gebruikt het woord ecologische voetafdruk niet in dit boek. Maar in aparte hoofdstukken heeft hij het uitgebreid over de consumptie van energie en grondstoffen in het licht van de noord-zuid-verhoudingen in de wereld. Persoonlijk vindt Jan het begrip ecologische voetafdruk een toverwoord. Als je dat begrepen hebt, zijn de gewenste gedragsveranderingen veel eenvoudiger uit te leggen. De boodschap is simpel: we leven op te grote voet. Onze consumptie van grondstoffen en energie moeten dalen voor het welzijn van onszelf en onze kinderen en voor het overleven van de aarde zelf. Alle aspecten van ons dagelijks leven zijn uit te drukken in een samenspel van energie en grondstoffen. Misschien moet iemand aan de hand van een verhaaltje uit de wereld dat toverwoord gaan uitleggen aan die toekomstige grootverbruikers.

Meer ...

Over ecologische voetafdruk

Ecologische voetafdruk is een van de kernbegrippen uit Terra Incognita. Het wordt naar voor geschoven om niet alleen het verbruik van grondstoffen en energie aan te kaarten. Het op de ecologische voetafdruk gebaseerde begrip “historische ecologische schuld” kan een heel ander licht werpen op de schuldenberg van de derde wereld.

Over armoede bij straatkinderen en vluchtelingen

Artikel 25
Een ieder heeft recht op een levensstandaard, die hoog genoeg is voor de
gezondheid en het welzijn van zichzelf en zijn gezin, waaronder begrepen voeding,
kleding, huisvesting en geneeskundige verzorging en de noodzakelijke sociale
diensten, alsmede het recht op voorziening in geval van werkloosheid, ziekte,
invaliditeit, overlijden van de echtgenoot, ouderdom of een ander gemis aan
bestaansmiddelen, ontstaan ten gevolge van omstandigheden onafhankelijk van zijn
wil. Moeder en kind hebben recht op bijzondere zorg en bijstand. Alle kinderen, al dan
niet wettig, zullen dezelfde sociale bescherming genieten.

Meer ...

Over armoede bij straatkinderen en vluchtelingen

Artikel 25 van de Universele Verklaring van Rechten de Mens is net als alle andere 29 artikels van die verklaring integraal opgenomen in het boek. Tijdens de wereldreis heeft Jan regelmatig tehuizen voor straatkinderen bezocht. Die tehuizen zijn de toepassing van artikel 25 naar de geest en letter. Voor de kinderen is het ongeveer het aards paradijs, waar ze met veel geluk terecht konden. Ze zijn zich daar meestal ook ten zeerste van bewust. Toch is het leven in zo’n tehuis nog lang niet te vergelijken met het luxeleventje van veel kinderen in West-Europa. Maar zijn die zich daar van bewust? Dat is hun schuld niet maar ook de straatkinderen hebben zelden schuld aan hun situatie. Het is niet eerlijk en misschien mogen de volwassenen van morgen dat wel weten. Misschien moet iemand het hen vertellen.

Over democratie

Om hun vrijheid te beschermen kunnen mensen een deel van hun autonomie overdragen aan hun politieke vertegenwoordigers. Die krijgen voor een bepaalde periode de democratisch gelegitimeerde bevoegdheid om de vrijheid van alle burgers te waarborgen. Ze doen dat door hun individuele en gezamenlijke belangen te regelen en in recht(en) om te zetten. Zo zorgt de democratie voor het ‘algemeen belang’.

De controle op de politieke macht is in een democratie nog verfijnder. De macht is er namelijk min of meer evenwichtig verdeeld tussen diverse spelers, doorgaans het verkozen parlement, de regering en de rechters. Dat is de driedeling tussen de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht.

Meer ...

Over democratie

Verder is duidelijk bekend van welke rechten en vrijheden iedereen kan genieten, zoals de vrijheid om te gaan en staan waar men wil. Ze liggen vast in de grondwet, dat is de basiswet van elk land, en in andere wetten en besluiten die na te lezen zijn door wie dat maar wil. Willekeur krijgt zo veel minder kansen, want in principe kan iedereen haar rechten doen gelden via de rechter.

Hoe onvolmaakt soms ook, de democratie is tot nu toe de enige garantie gebleken voor een vrije samenleving, voor een samenleving met vrije mensen, die zeker zijn van hun rechten en vrijheden.

Geef toe, er zijn al moeilijkere uiteenzettingen over democratie gegeven. Toch wordt er vaak verzuurd en neerbuigend gesproken over politiek in België. Iedereen wil die vrijheid, maar in de eerste plaats voor zichzelf. Misschien moeten alle mensen die verzuurde opmerkingen maken over de politiek in België gewoon even op inleefstage naar een dictatoriaal regime. Tibet (maar dan wel als Tibetaan…) is van harte aan te bevelen.

Meer ...

Over democratie

Je leert democratie pas waarderen als het er niet (meer) is of …wanneer gewone mensen in Uzbekistan en Tibet je over hun dagelijks leven vertellen. In jonge democratieën (Kyrgyzstan, Mongolië, Chili, …) kan je vaststellen hoe moeilijk het is om zo’n democratie op te bouwen. Plots is Jan, als echte Belg, even trots om te kunnen zeggen dat hij in het meest democratische land van heel de wereld woont… Geen enkel land heeft immers zoveel politieke vertegenwoordigers per inwoner!
Misschien is het wel belangrijk om aan jonge mensen het belang van die democratie duidelijk te maken om te vermijden dat ze ooit dat magische kind met het badwater weggooien.

Meer ...

Over democratie

In Terra Incognita wordt ook een negatieve kant van democratie belicht. Wie gaat er in West-Europa nu in godsnaam stemmen op een partij die het welvaartspeil naar beneden wil brengen (om op die manier het voortbestaan van de aarde niet in het gevaar te brengen) ? Slechts wanneer iedereen door grote rampspoed overtuigd is , zal het politiek mogelijk zijn om grote veranderingen in de levenswijze van mensen door te voeren op een democratische wijze. Het zal dan veel moeilijker zijn en misschien al te laat… Maar het is nog maar de vraag of er betere alternatieven van bestuur bestaan.

Over duurzame ontwikkeling in wereldperspectief

Hoe behouden we de aarde? De mens is een wel heel actief wezen. Zij heeft zich zeer succesrijk voortgeplant en gebruikt zowat alles wat haar onder handen komt om haar leven in te richten, zowel dieren als planten als de miljoenen jaren opgespaarde rijkdommen in de aardbodem; zelfs haar medemensen, haar soortgenoten, zijn daarbij niet veilig voor haar. Vooral de jongste eeuwen is de mens bij haar opmars zo gulzig te werk gegaan dat zij zich in de problemen dreigt te werken. Want de aarde zelf, die zo gastvrij levensruimte biedt aan de mens, dreigt het moeilijk te krijgen.

In het eerste hoofdstuk van het boek “Ik wil niet sterven aan globalisering, over leven in de XXIste eeuw” wordt meteen het algemeen kader geschetst. Hoe behouden we de aarde? Niet alleen de aarde als blauwe planeet, maar ook heel het fragiel ecosysteem met alle bijhorende planten, dieren en … mensen! Hoe kunnen we ons verder ontwikkelingen zonder de ontwikkeling van de toekomstige generaties te hypothekeren?

Meer ...

Over duurzame ontwikkeling in wereldperspectief

“Terra Incognita” gaat over deze vragen zonder echter een direct toepasbaar scenario voor handen te hebben.

Als geïnformeerd wereldreiziger, denkt Jan dat de verantwoordelijkheid van de huidige generatie onnoemelijk veel groter is dan die van alle voorgaande. In de loop van de volgende 100 jaar kan het grondig mislopen met de aarde als blauwe planeet inclusief haar ecosystemen en bewoners. Er zou wel eens een ander ecologisch evenwicht kunnen ontstaan op de aarde waardoor het leven voor hogere dier- en plantensoorten veel moeilijker of misschien wel onmogelijk wordt. Nu is het niet de bedoeling om jongeren en volwassenen met apocalyptische, fatalistische rampscenario’s murw te slaan. Maar misschien moet iemand hen wel bewust maken van die verantwoordelijkheid, ook al zijn de jongeren van nu helemaal niet verantwoordelijk voor het ontstaan van die kritieke toestand van de blauwe planeet.

Inleiding

Waarom de boodschap brengen onder de vorm van vertellingen met bijhorende lesprogramma’s? Wel, Jan kan niet zingen…, dus moet hij zijn woorden wel op een andere manier brengen…

Zes regels en een sausje: Vanuit ervaringen in onderwijs en NME-centra, worden in de educatieve projecten van Kadapalabra 6 eenvoudige regels gehanteerd die hun oorsprong hebben in theorieën uit het ervaringsgericht onderwijs.
Regel 1: zorg dat iedereen zich goed voelt (voor zover dat binnen je mogelijkheden ligt, natuurlijk)
Regel 2: betrek iedereen zoveel mogelijk bij het onderwerp
Regel 3: stel de werkvormen af op het niveau van de groep
Regel 4: vertrek vanuit de werkelijkheid
Regel 5: zorg voor een fysieke en/of mentale activiteit
Regel 6: laat plaats voor inbreng, initiatief en verantwoordelijkheid van de groep.

Meer ...

Inleiding

Kadapalabra wil nog een klein stapje verder gaan door de 6 regels onder te dompelen in een sausje van verwondering en verbondenheid. De vertellingen en hun spel- of lesprogramma's zijn alvast en poging om dat allemaal te combineren .Het maakt daarbij niet uit of het programma gebracht wordt voor een klas, een jeugdgroep of een vergadering vol volwassenen.

Verwondering

Toen ik op internet in Google de zoekterm verwondering intikte, kreeg ik meer dan 22 000 sites maar nergens vond ik een definitie van het woord… Voor Kadapalabra is verwondering die wonderlijke mix van openheid, stilstaan, betrokkenheid, verbazing en aandacht. Verwondering is de positieve vorm , verontwaardiging de negatieve .

Verwondering is het voorspel van kunst, wetenschap en filosofie. Het is stilstaan bij iets. Als je bedenkt waarom je stilstaat, verlaat je de verwondering en wordt het kunst, wetenschap of filosofie. Hoe verwondering werkt weet ik niet. Misschien dat ik er ooit met Kadapalabra achter kom. Ik weet alleen dat het werkt.

Verbondenheid

Soms vind je de mosterd wel op heel onverwachte plaatsen. Toen Jan in een vorig beroepsleven op zoek was naar theoretische modellen voor natuur- en milieueducatie raakte hij verzeild op de faculteit Rechtsgeleerdheid van de K.U.Leuven. In het juli en augustusnummer 2002 van Panopticon, een tijdschrift voor strafrecht criminologie en forensisch welzijnswerk staat op p 287 het artikel van J. Deklerck en A. Depuydt:“Tijd voor ecocriminologie? Enkele krijtlijnen.” Deze onderzoekers van de afdeling Strafrecht, Strafvordering en Criminologie werken binnen het project Criminaliteit en Wereldbeeld en hebben een model uitgewerkt in het kader van criminaliteitspreventie. Zij zien delinquentie als een gevolg van het verbreken van banden met zichzelf, de anderen, voorwerpen en materialen, de groep, de samenleving, culturen en de ecologische kringlopen van de natuur.

Meer ...

Verbondenheid

In hun artikel pleiten de onderzoekers er voor om in basis- en secundair onderwijs die banden zo stevig mogelijk te maken om zo toekomstige criminaliteit te vermijden. Zij zien de mentale en materiële vervreemding van de natuur als oorzaak voor heel wat narigheid en pleiten voor verbondenheid. Die verbondenheid moet “ervaren” worden en ze “mag niet selectief zijn”. Vooral verbondenheid met de “buitenste cirkel” van ecologische kringlopen is essentieel volgens de onderzoekers. Vanuit de ervaring van verbondenheid met het grotere levensgeheel ontstaat een ecologische wereldbeeld en een ecologisch gefundeerde ervaringsethiek.

Het idee van verbondenheid werd gecombineerd met ervaringsgerichte pedagogiek in het project Vergroening van de schoolomgeving: kringloop van verbondenheid van de Koning Boudewijnstichting. Vanuit de drie sleutelwoorden welbevinden, betrokkenheid en verbondenheid wordt vooral op het ontwikkelingsproces van de leerlingen ingegaan.

Meer ...

Verbondenheid

Wat heeft dat nu allemaal met de vertellingen en programma’s van Kadapalabra te maken? Terwijl de Koning Boudewijnstichting een project opzette met verbondenheid op de buitenste cirkel, wilt Kadapalabra dezelfde aanpak toepassen op de twee buitenste cirkels : ecologische kringlopen en de samenleving. In de programma’s wordt extra aandacht besteed aan het ontwikkelingsproces met welbevinden, betrokkenheid en verbondenheid als sleutelwoorden. Hopelijk maken deze programma’s deel uit van grotere (school)projecten waarin dezelfde filosofie is terug te vinden.

Vertellen

Over een grootvader en verbeelding

Dankzij zijn grootvader gelooft Jan in de kracht van het vertelde verhaal. Zijn grootvader was een verteller en de kleinkinderen waren zijn bevoorrecht publiek in de keuken. Wat grootvader vertelde vonden ze niet zo belangrijk, over Reynaert de vos, Jan Zonder Vrees, Oshin, de uitbarsting van de Etna, … als hij maar vertelde. Veel meer dan beelden roept een verhaal verwondering, inleving en verbondenheid op. De reden is heel eenvoudig: iedereen die het verhaal hoort, kan in zijn verbeelding zelf de beelden maken die voor hem herkenbaar zijn, iedereen kan zich betrokken voelen bij de personages die hij zelf creëert in zijn fantasie. Luisteren wordt dan een ervaring.

De wereld is fel veranderd. We leven nu in een beeldcultuur. Alles wordt gefilmd, gefotografeerd en grafisch weergegeven. Daar is niets mis mee. Het is alleen jammer dat het onze verbeelding zo lui maakt. Verbeelding is de voorbereidende trap van creativiteit en creativiteit is er nooit teveel.

Wie?

Jan Mampaey is nog steeds op zoek naar de sleutel van verwondering. In het verleden wandelde hij met kinderen en volwassenen langs mensen en natuur in de wijde wereld. Hij leerde veel in de Chiro en volgde les in verhalen, clownerie, improvisatietheater, figurentheater en poppenspel. Hij heeft de indruk dat hij op de goede weg is. Met Kadapalabra probeert hij nu “al doende” zijn zoektocht naar verwondering verder te zetten. Zo kan hij alvast zijn verwondering delen.

Maar Jan is ook een exacte wetenschapper: Bio- ingenieur in Land- en Bosbeheer en tropische landbouw. Hij werkt nog steeds als bio- ingenieur bij de provincie Limburg. Tijdens de jaren die hij werkte in de sector natuur- en milieueducatie, als leerkracht, als medewerker bij Milieuboot vzw en het Provinciaal Natuurcentrum in Bokrijk, groeide de idee om zijn zoektocht naar verwondering te combineren met educatie. In mei 2004 ging hij deeltijds werken om zijn plannen uit te werken.

Logo Kadapalabra